Oddechy

Nie ma co ukrywać, już od ładnych kilku lat nie mieszczę się wiekowo w grupie potencjalnych odbiorców książek dla młodzieży. Mam już trochę inne spojrzenie na świat, więcej doświadczeń, wiadomo też przecież, że z biegiem lat człowiekowi zmienia się gust i oczekiwania. W większości współczesnych książek skierowanych do nastolatków irytuje mnie jedna z dwóch rzeczy: natrętne moralizatorstwo lub odwrotnie - płytkość, infantylność. Autorzy zwykle albo usiłują koniecznie przekazać czytelnikowi jakąś życiową mądrość, albo też sięgają po jakiś modny aktualnie temat (dajmy na to zakochane wampiry) i lekko go modyfikują, by spodobał się często niezbyt wymagającej młodzieży. Dlatego gdy przeczytałam "Oddychając z trudem", drugi tom serii "Oddechy", pomyślałam: "nareszcie idzie nowe" i czym prędzej zaopatrzyłam się w dwie pozostałe części. Jakie są moje odczucia po zapoznaniu się z całością? No cóż...

Główną bohaterką i zarazem narratorką "Oddechów" jest kilkunastoletnia Emma. Jest wzorową uczennicą, redaguje szkolną gazetkę, stanowi także o sile szkolnej drużyny sportowej. Na dodatek jej uroda powoduje u chłopców szybsze bicie serca. Ona jednak zdaje się tego nie zauważać. Zawsze trzyma się na uboczu, dopuszczając do siebie tylko jedną dziewczynę. Nikt nie wie, dlaczego Emma unika towarzystwa innych osób. Wszystko zmienia się, gdy w szkole pojawia się nowy uczeń - Evan. Pierwsze spotkanie tych dwojga nie jest zbyt fortunne, ale to powoduje tylko, że chłopak, zaintrygowany niedostępnością Emmy, postanawia się do niej zbliżyć. Nastolatka skrywa jednak pewną tajemnicę i w przekonaniu, że działa dla dobra Evana, stara się go od siebie odstraszyć. Jak zapewne się domyślacie, z marnym skutkiem i zamiast zacząć się unikać, oboje coraz bardziej się do siebie zbliżają. Po drodze przeżywają chwile radości i strachu, wzloty i upadki, rozstania i powroty...

Brzmi znajomo, prawda? Dla mnie niestety nie zabrzmiało, ponieważ swoją przygodę z serią zaczęłam od części drugiej, która w moim odczuciu jest naprawdę dobra. To opowieść o... nastolatkach. Po prostu. Nieprzesłodzona, nieprzesadnie moralizatorska - taka "akurat". Jest oczywiście miłość, randki, jest oczekiwanie na ten "pierwszy wspólny raz". W "Oddychając z trudem" uczucie między dwojgiem wchodzących w dorosłość ludzi jest tematem ważnym, ale nie jedynym. Poruszone są tu także wątki trudnych relacji z matką alkoholiczką, wspomnień o trudnej przeszłości oraz decyzji dotyczących przyszłości. Są chwile szczęścia, ale i momenty rozpaczy. Książka ta poruszyła mnie i skłoniła do sięgnięcia po pozostałe dwa tomy.

 Niestety rozczarowanie przyszło bardzo szybko. Mimo tego, że także w pierwszej odsłonie cyklu dobre chwile przeplatają się z traumatycznymi wydarzeniami i próżno szukać nudniejszych fragmentów, książka jest przesłodzona do granic możliwości. Życie rzuca Emmie kłody pod nogi, dziewczyna doświadcza przemocy ze strony ciotki, u której mieszka. Jest przez nią stale kontrolowana i karana za rzeczywiste bądź urojone przewinienia. Z tego powodu nastolatka stara się odrzucać starania Evana, by nie narazić siebie i jego na gniew ciotki. A jednak mimo tego emocjonalnego rollercoastera młodzi z każdą chwilą zbliżają się do siebie. Evan jawi się niemal jako bohater, któremu należy się posąg ze spiżu. Żadne zachowanie Emmy nie jest w stanie go do niej zrazić, znosi wszystkie jej dziwactwa, godząc się dla niej na wszystko. Zapewne chodziło o to, by pokazać siłę uczucia, które jest w stanie pokonać wszelkie przeszkody, ale dla mnie Evan stał się przez to postacią niewiarygodną, płaską. Znosić wszystko bez mrugnięcia okiem może jakiś mnich albo desperat gotowy związać się z dmuchaną lalą, byle nie być sam. Normalny człowiek prędzej czy później jakoś by zareagował - nie mówię, że furią, ale trzeba być chyba pozbawionym uczuć, by bez skargi znosić czyjeś humory. Do tego wszystkiego dochodzą jeszcze amerykańskie realia: imprezy urządzane przez bogatych nastolatków, wielkie domy z ogromnymi pokojami zabaw wyposażonymi we wszystkie dostępne gry i sprzęty elektroniczne; weekendowe wycieczki po całych Stanach. Wielki świat, panie. Dlatego mimo trudnych tematów poruszonych w "Powodzie by oddychać", poziom słodkości sięga Jowisza i dla mnie jest zwyczajnie niestrawny.

 O "Oddychając z trudem" wypowiedziałam się wcześniej, przeskoczmy więc do części zamykającej serię. Emma skończyła szkołę średnią i wyjechała na studia. Niestety sama. Rozstanie z ukochanym, którego opuściła, by więcej go nie skrzywdzić, nie służy jej i dziewczyna żyje jak w transie. By o nim zapomnieć, rzuca się w wir zabawy i robi rzeczy, które mogą skończyć się dla niej tragicznie. Jeśli do tej pory udało się komuś uniknąć skojarzenia ze "Zmierzchem", to musi to być ktoś, kto książek pani Meyer nie czytał. Tu dla wyjaśnienia muszę napomknąć, że nie należę ani do największych miłośniczek sagi o wampirach, ani do tych, którzy jej nie tolerują. Kilka lat temu przeczytałam całość z niejaką przyjemnością, ale bez ekstazy. Uważam, że seria ta miała swoje pięć minut, które jednak już minęło. To jak z filmami z lat 90. albo z zespołem Ich Troje - kiedyś większość była tym zachwycona, a dziś nas to raczej śmieszy. Wracam jednak do analogii między dwoma seriami. Stephanie Meyer nie była zapewne pierwszą, która w podobny sposób opisała zakazaną miłość, rozstanie i wielki powrót. Jednakże podobieństwo "Oddechów" do "Zmierzchu" jest do tego stopnia narzucające się, że aż niesmaczne. Szczegóły zostały oczywiście zmienione (w "Oddechach" brak przede wszystkim wątków paranormalnych), jednak cały schemat  fabuły jest właściwie taki sam. Jakby tego było mało, mamy w "Biorąc oddech" jeszcze większą dawkę 'american life'. Znów są imprezy, ale tym razem w domach blisko plaży, w których spędzają wakacje dzieci bogatych rodziców. Do grona szczęśliwych "kasiastych" znienacka dołącza również Emma, która dzięki szczęśliwemu zrządzeniu losu nagle może sobie pozwolić na wynajęcie rezydencji, a nawet kupno domu. A całość oczywiście zmierza ku pięknemu zakończeniu... Wszystko, absolutnie wszystko musi przecież ułożyć się po myśli zakochanej pary, prawda?

O modnym ostatnio nurcie "new adult" dowiedziałam się dopiero po przeczytaniu "Oddechów". Przypuszczam, że sięgają po niego nie tylko nastolatki, ale również nieco starsze kobiety, kochające czytać o wielkim uczuciu pokonującym każdą przeszkodę. Nie krytykuję tego, sama też od czasu do czasu sięgam po takie historie. Nie mogę jednak pojąć, jak można zachwycać się kolejnymi opowieściami powielającymi te same schematy, w których zmieniają się właściwie tylko imiona bohaterów. Oczywiście - literatura opiera się na powtarzających się motywach, tego nie da się uniknąć, jednak trudno mi zrozumieć, kogo może bawić czytanie w kółko jednej i tej samej historii ubranej tylko w inne słowa. Dlatego - mimo że część druga serii Rebekki Donovan naprawdę mi się podobała - w ogólnym rozrachunku jestem bardzo rozczarowana "Oddechami" i nie będę wypatrywać z utęsknieniem kolejnych książek autorki.

Potomek Tudorów

 XVI-wieczna Anglia. Elżbieta Tudor zostaje królową. Dotychczas jej życiu zagrażało wiele niebezpieczeństw. Teraz... jest ich tylko więcej. Nie wiadomo, komu można zaufać, a kto spiskuje za plecami młodziutkiej władczyni. Tylko przez przypadek udaje się udaremnić zamach na jej życie. Jakby tego było mało, Elżbieta skrywa przed wszystkimi tajemnicę, która trafiwszy w niepowołane ręce, mogłaby wywołać skandal w całej Europie. 

Do rozwiązywania takich zadań został wyszkolony Brendan Prescott - szpieg na usługach królewskiej mości, który ryzykuje własnym życiem i odstawia na bok własne sprawy, żeby dopilnować, by sekret władczyni pozostał nieodkryty.

 Chciałabym i boję się - to chyba najtrafniejsze określenie moich uczuć, które towarzyszyły mi, gdy po raz pierwszy wzięłam do ręki "Potomka Tudorów". Walka o władzę, intrygi, spiski - brzmi smakowicie, tylko że... do niedawna nie byłam miłośniczką powieści historycznych. Oczywiście zdarzyło mi się przeczytać kilka całkiem dobrych, tylko wszystkie miały to do siebie, że wymagały ode mnie maksymalnego skupienia. Na lekcjach historii buntowałam się przeciwko konieczności zapamiętywania dat i przebiegu miliona bitew, w rezultacie czego, czytając np. Sienkiewicza, gubiłam się w wydarzeniach, a już na pewno nie byłam w stanie bez zastanowienia wskazać momentów, w których autor nieco rozminął się z prawdą historyczną. Ostatnimi czasy staram się przełamać opór przed tym gatunkiem książek, ale mimo wszystko ciągle towarzyszy mi pewna taka nieśmiałość.

Tymczasem wystarczyło przeczytać dziesięć pierwszych stron "Potomka Tudorów", by cała moja obawa przed tą książką odeszła w niepamięć. Mimo tego, że jest silnie osadzona w odległych realiach XVI-wiecznej Anglii, mimo że opisuje postaci historyczne, o których moje dotychczasowe pojęcie nie było zbyt bogate, więcej jeszcze - mimo że, jak się zorientowałam w trakcie czytania, jest to kontynuacja serii - pomimo tego wszystkiego w powieści Gortnera po prostu nie sposób się pogubić. Autor sprawnie i barwnie opisuje Anglię tamtych czasów, dworskie układy i intrygi, kojarzone małżeństwa, szpiegów, ale także ówczesną architekturę, zwyczaje itd. Parę razy wydawało mi się, że przyłapałam autora na jakimś potknięciu, ale za każdym razem szybkie buszowanie w Internecie pokazywało, że się myliłam.

Egzamin z realiów epoki zaliczony, a co z fabułą? Narratorem powieści jest Brendan Prescott, szpieg na usługach nowej królowej - Elżbiety. Władczyni wysyła go z misją odnalezienia jednej z dworek, lady Perry. Prosta z pozoru misja okazuje się być niezwykle niebezpieczna, a główny bohater wkrótce odkrywa, że nie tylko on skrywa przed światem poważną tajemnicę. Choć intryga nie jest przesadnie skomplikowana, nie jest także nudna, a to za sprawą sprawnie wplecionych wątków pobocznych. Akcja nie toczy się może bardzo wartko, ale całość czyta się dość szybko, głównie za sprawą ciekawej fabuły i sprawnego pióra autora (oraz tłumacza).

Brawa należą się autorowi także za udane, wcale nie pobieżne sportretowanie bohaterów, także tych zbiorowych. Każda z postaci ma swój odrębny charakter, ich postępowanie motywowane jest celem, jaki każda z nich chce osiągnąć, ma na nie wpływ także pochodzenie społeczne i wykształcenie. Inaczej opisana została kochliwa dziewka kuchenna, inaczej wierna dama dworu; nawet ci, których łączy zdawałoby się wspólny cel, dążą do niego z różnych powodów i różnymi ścieżkami. Opis społeczeństwa jest głęboki, wielowymiarowy.

Muszę przyznać, że książka Gortnera bardzo mnie zaskoczyła. Fakt, że jest intrygująca, przyjemna w czytaniu, a przy tym w dobrze oddaje realia epoki (przybliżając je tym samym takim historycznym matołkom jak ja) to jedno. Ale znacznie bardziej zdumiało mnie to, że znalazłam w tej opowieści to, czego wcale tam nie szukałam. Gdybym miała ją porównać do innej książki, to wcale nie byłaby to żadna powieść historyczna, a... fantasy. Właściwie od pierwszych stron miałam wrażenie, że czytam kolejną świetną historię, która wyszła spod pióra Robin Hobb, tylko pozbawioną magii, smoków itp (mam na myśli trylogię o Skrytobójcy). Podobne jest pochodzenie głównego bohatera, jego rola i oddanie wobec władcy, w obu mamy knowania, podchody i trudne misje do wykonania. Choć więc nie sposób zaliczyć tych książek, a właściwie pewnie serii, do jednego gatunku, dla mnie mają one wiele wspólnego i obie je bardzo sobie cenię.

Na zakończenie nie pozostaje mi nic innego, jak tylko gorąco polecić "Potomka Tudorów" - miłośnikom historii, w szczególności angielskiej, tym których interesuje życie na królewskim dworze, wielbicielom tajemnic wszelakich oraz karkołomnych misji, a wreszcie tym wszystkim, którzy lubią twórczość Robin Hobb i nie mieliby nic przeciwko poczytaniu o przygodach podobnych do tych, które miał Bastard Rycerski. Sama natomiast zmuszona jestem nadrobić braki i sięgnąć po poprzednie części serii autorstwa C.W. Gortnera. Choć bowiem ich nieznajomość nie przeszkadzała w odbiorze książki, to bardzo ciekawa jestem wcześniejszych wydarzeń, o których główny bohater kilkakrotnie napomknął.